Lerend Implementeren Kierbesluit Haringvlietsluizen: een vernieuwende aanpak in het Nederlandse waterbeheer

Introductie

Het Haringvliet werd in 1970 met de Haringvlietsluizen van zee afgesloten. Sinds 2018 mogen de sluizen op een kier om trekvissen doorgang te bieden, vastgelegd in het Kierbesluit. HydroLogic ondersteunde Rijkswaterstaat bij het uitwerken van de aanpak Lerend Implementeren en begeleidde het bijbehorende onderzoeksprogramma, om risicogestuurd te komen tot een verantwoord nieuw bedienprogramma voor de Haringvlietsluizen.

Looptijd: 2017-2025
Opdrachtgevers en betrokken partijen: Rijkswaterstaat, waterschappen, kennisinstituten
Partners: Svasek Hydraulics, GoswinITP, Infram
Keywords: Haringvlietsluizen, Kierbesluit, zoet‑zout dynamiek, verzilting, vismigratie, waterbeheer Nederland
Modellen & Tools: onderzoeksplannen, praktijkproeven en meetcampagnes, driedimensionale zoutmodellen, data‑analyse, expert duiding

Aanleiding

Kierbesluit

Door de afsluiting van het Haringvliet in 1970 verdwenen het zoute water, de grootste getijdewerking, en ook bepaalde vissoorten uit de Nederlandse wateren. Het Kierbesluit moet vismigratie weer mogelijk maken door de sluizen deels ook met vloed open te zetten, binnen randvoorwaarden voor waterveiligheid, zoetwatervoorziening en scheepvaart. Het zoet-zout ‘gedrag’ in het Haringvliet onder verschillende omstandigheden kent op dit moment echter nog onzekerheden. Er was nagenoeg geen ervaring mee, waardoor nog belangrijke kennis ontbreekt, bijvoorbeeld om met modellen vooraf mogelijke scenario’s te kunnen analyseren.

Het was dan ook niet mogelijk a priori een operationeel programma vast te stellen dat de vereiste zekerheid levert met betrekking tot de zoetwatervoorziening. Zo was de verwachting dat het zoute water zich vooral via de diepere delen (bijvoorbeeld de oude getijdegeulen) van het Haringvliet zou verplaatsen. Het was echter nog onduidelijk met welke (rivier)afvoer de ligging van de zoet-zout overgang onder verschillende omstandigheden kan worden gestuurd, vooral in de diepere delen.

Werkwijze

Lerend implementeren

Het Kierbesluit sluit aan bij de trend in het Nederlandse waterbeheer om verschillende belangen (scheepvaart, waterveiligheid, zoetwatervoorziening, ecologie, recreatie) zoveel mogelijk naast elkaar te bedienen via slim, flexibel en situationeel operationeel waterbeheer. In samenwerking met Rijkswaterstaat, een expertteam en klankbordgroep heeft HydroLogic het implementatieplan opgesteld om lerend implementeren in de praktijk te brengen. Doel van het implementatieplan was om snel en zorgvuldig tot een nieuw bedienprogramma te komen.

Onderzoekskansen

Belangrijk hiervoor was het benutten van onderzoekskansen, het waar mogelijk parallel uitvoeren van onderzoeken en analyses, het bewerkstelligen van synergie tussen modellering en praktijkonderzoek en een voortdurende focus op het beheersen van de risico’s. Vervolgens heeft HydroLogic het onderzoeksprogramma gecoördineerd en de bijbehorende analyses uitgevoerd. In nauwe samenwerking met partners, beheerders en kennisinstellingen. Resultaten werden direct teruggekoppeld naar de praktijk en gebruikt voor het verbeteren van het bedieningsprotocol van de Haringvlietsluizen.

Meer over onze werkwijze

Het resultaat

Toekomstbestendig

Het programma heeft geleid tot een gedegen begrip van de zoet-zoutdynamiek op het Haringvliet onder verschillende omstandigheden. Daarmee is de opzet gemaakt voor het nieuwe operationeel bedienprogramma voor de Haringvlietsluizen. Hierin is onder andere kennis verwerkt hoe slim te anticiperen op de (variabele) chlorideconcentratie aan de zeezijde, en op het risico van snel veranderende Rijnafvoeren. Met de basis voor het nieuwe bedienprogramma konden ook de te verwachten effecten op vismigratie door ecologen worden doorgerekend, en werden ideeën voor optimalisaties meegenomen in het vervolgonderzoek.

Wat heeft het project opgeleverd?

Inzicht in de zoet-zoutdynamiek bij het inlaten van zout water op het Haringvliet
De basis voor het nieuwe bedienprogramma van de Haringvlietsluizen
Waarmee naast waterveiligheid en zoetwater, ook ecologische doelen worden gediend via de Haringvlietsluizen
Onderbouwd vanuit meten, modelleren en expert kennis

"Met een periode van on-the-job kennis ontwikkelen hebben we op vernieuwde wijze toegewerkt naar een effectief, gedragen en werkbare basis voor het operationeel bedienprogramma van de Haringvlietsluizen."

Meike Coonen | Senior adviseur