Stuurbaar Buffernetwerk: water brengen waar het het hardst nodig is

Introductie

Het Stuurbaar Buffernetwerk benadert het Nederlandse hoofdwatersysteem als één flexibel netwerk van zoetwaterbuffers. Door water situationeel vast te houden en slimmer te verdelen, blijft Nederland ook bij toenemende droogte en verzilting beter voorzien van zoetwater.

Looptijd: 2019 - 2023
Opdrachtgevers: Rijkswaterstaat
Keywords: Zoetwaterbeschikbaarheid, droogte, verzilting, hoofdwatersysteem, waterverdeling, klimaatadaptatie, zoetwaterbuffers, situationeel sturen en Slim Watermanagement.
Modellen & Tools: Systeemanalyses, waterbalansen, klimaatscenario’s, hydrologische en verziltingsberekeningen, landelijke redeneerlijnen, maatregelanalyses en storymaps.

Aanleiding

Minder water, meer vraag

De recente droge zomers maakten duidelijk hoe kwetsbaar de Nederlandse zoetwatervoorziening is. Door klimaatverandering neemt de aanvoer via de rivieren af, terwijl de vraag vanuit drinkwater, landbouw, natuur, industrie en scheepvaart groeit. Tegelijkertijd dringt zout water bij lage rivierafvoeren verder het land binnen en kan de zoetwaterbuffer in het IJsselmeer uitgeput raken.

Doorgaan met de bestaande waterverdeling biedt op termijn onvoldoende zekerheid. Grote infrastructurele ingrepen, zoals het afsluiten van de Rijn-Maasmonding, zijn kostbaar en hebben grote gevolgen. De centrale vraag was daarom: kunnen we de zoetwatervoorziening tot 2050 en 2100 op peil houden zonder het hoofdwatersysteem grootschalig te verbouwen?

Werkwijze

Meebewegen met wat beschikbaar is

HydroLogic ontwikkelde het concept van het Stuurbaar Buffernetwerk. Daarbij bekijken we het hoofdwatersysteem niet als een verzameling afzonderlijke rivieren, meren en kanalen, maar als één samenhangend netwerk van zoetwaterbuffers en -zones.

Met systeemanalyses en scenario’s onderzochten we hoe water slimmer kan worden vastgehouden, verdeeld en aangevoerd. Bijvoorbeeld door stuwen en sluizen flexibeler in te zetten, zoetwaterbuffers langer in stand te houden en nieuwe aanvoerroutes naar het IJsselmeergebied te benutten.

De strategie beweegt mee met de actuele situatie. Water wordt niet langer uitsluitend volgens vaste afspraken verdeeld, maar op basis van de beschikbare hoeveelheid, de waterkwaliteit en de vraag vanuit verschillende regio’s en gebruikers.

Meer over onze werkwijze

Het resultaat

Nieuwe landelijke zoetwaterstrategie

De verkenningen laten zien dat Nederland met een flexibel stuurbaar buffernetwerk ook in 2050 beter weerbaar kan blijven tegen watertekorten. De waterbeschikbaarheid blijft langer op peil en het verwachte tekort in de IJsselmeerregio kan grotendeels worden opgelost, zonder direct grootschalige infrastructurele ingrepen te doen. Het door HydroLogic ontwikkelde concept vormde de basis voor de landelijke Strategie Klimaatbestendige Zoetwatervoorziening Hoofdwatersysteem (KZH). Deze strategie is opgenomen in het Deltaprogramma Zoetwater en het Nationaal Water Programma en wordt sindsdien verder onderzocht en uitgewerkt.

Daarmee groeide een vernieuwend idee uit tot een nieuwe manier van denken over de Nederlandse zoetwatervoorziening: niet vasthouden aan een vaste verdeling, maar flexibel sturen en het beschikbare water brengen naar de plek waar het op dat moment het hardst nodig is.

Wat heeft het project opgeleverd?

Het concept van een landelijk Stuurbaar Buffernetwerk
Een samenhangende zoetwaterstrategie voor het Nederlandse hoofdwatersysteem
Inzicht in de waterbeschikbaarheid in 2050 en 2100
Bouwstenen voor flexibel en situationeel verdelen van zoetwater
Maatregelen voor zoetwaterbuffers, zoetwaterzones en alternatieve aanvoerroutes
De basis voor de landelijke KZH-strategie
Opname van de strategie in het Deltaprogramma Zoetwater en het Nationaal Water Programma
Uitstel van kostbare ingrepen, terwijl toekomstige keuzes openblijven

"De oplossing is niet om overal meer infrastructuur te bouwen, maar om het beschikbare water als één samenhangend netwerk slimmer vast te houden en te verdelen.”

Maarten Spijker | Projectleider